16 January 2025
Date 12 January 2025
Vaisampayana said, “After those Brahmanas and the illustrious sons of Pandu had taken their seats, Draupadi and Satyabhama entered the hermitage. And with hearts full of joy the two ladies laughed merrily and seated themselves at their ease. And, O king, those ladies, who always spake sweetly to each other, having met after a long time, began to talk upon various delightful topics arising out of the stories of the Kurus and the Yadus. And the slender-waisted Satyabhama, the favourite wife of Krishna and the daughter of Satrajit, then asked Draupadi in private, saying, ‘By what behaviour is it, O daughter of Drupada, that thou art able to rule the sons of Pandu–those heroes endued with strength and beauty and like unto the Lokapalas themselves? Beautiful lady, how is it that they are so obedient to thee and are never angry with thee? Without doubt the sons of Pandu, O thou of lovely features, are ever submissive to thee and watchful to do thy bidding!
[paragraph continues] Tell me, O lady, the reason of this. Is it practice of vows, or asceticism, or incantation or drug at the time of the bath (in season) or the efficacy of science, or the influence of youthful appearance, or the recitation of particular formulae, or Homa, or collyrium and other medicaments? Tell me now, O princess of Panchala, of that blessed and auspicious thing by which, O Krishna, Krishna may ever be obedient to me.”
“When the celebrated Satyabhama, having said this, ceased, the chaste and blessed daughter of Drupada answered her, saying, ‘Thou askedest me, O Satyabhama, of the practices of women that are wicked. How can I answer thee, O lady, about the cause that is pursued by wicked females? It doth not become thee, lady, to pursue the questions, or doubt me, after this, for thou art endued with intelligence and art the favourite wife of Krishna. When the husband learns that his wife is addicted to incantations and drugs, from that hour he beginneth to dread her like a serpent ensconced in his sleeping chamber. And can a man that is troubled with fear have peace, and how can one that hath no peace have happiness? A husband can never be made obedient by his wife’s incantations. We hear of painful diseases being transmitted by enemies. Indeed, they that desire to slay others, send poison in the shape of customary gifts, so that the man that taketh the powders so sent, by tongue or skin, is, without doubt, speedily deprived of life. Women have sometimes caused dropsy and leprosy, decrepitude and impotence and idiocy and blindness and deafness in men. These wicked women, ever treading in the path of sin, do sometimes (by these means) injure their husbands. But the wife should never do the least injury to her lord. Hear now, O illustrious lady, of the behaviour I adopt towards the high-souled sons of Pandu. Keeping aside vanity, and controlling desire and wrath, I always serve with devotion the sons of Pandu with their wives. Restraining jealousy, with deep devotion of heart, without a sense of degradation at the services I perform, I wait upon my husbands. Ever fearing to utter what is evil or false, or to look or sit or walk with impropriety, or cast glances indicative of the feelings of the heart, do I serve the sons of Pritha–those mighty warriors blazing like the sun or fire, and handsome as the moon, those endued with fierce energy and prowess, and capable of slaying their foes by a glance of the eye. Celestial, or man, or Gandharva, young or decked with ornaments, wealthy or comely of person, none else my heart liketh. I never bathe or eat or sleep till he that is my husband hath bathed or eaten or slept,–till, in fact, our attendants have bathed, eaten, or slept. Whether returning from the field, the forest, or the town, hastily rising up I always salute my husband with water and a seat. I always keep the house and all household articles and the food that is to be taken well-ordered and clean. Carefully do I keep the rice, and serve the food at the proper time. I never indulge in angry and fretful speech, and never imitate women that are wicked. Keeping idleness at distance I always do what is agreeable. I never laugh except at a jest, and never stay for any length of time at the house-gate. I never stay long in places for answering calls of nature, nor in pleasure-gardens attached to the house. I always refrain from laughing loudly and indulging in high passion, and
from everything that may give offence. Indeed, O Satyabhama, I always am engaged in waiting upon my lords. A separation from my lords is never agreeable to me. When my husband leaveth home for the sake of any relative, then renouncing flowers and fragrant paste of every kind, I begin to undergo penances. Whatever my husband drinketh not, whatever my husband eateth not, whatever my husband enjoyeth not, I ever renounce. O beautiful lady, decked in ornaments and ever controlled by the instruction imparted to me, I always devotedly seek the good of my lord. Those duties that my mother-in-law had told me of in respect of relatives, as also the duties of alms-giving, of offering worship to the gods, of oblations to the diseased, of boiling food in pots on auspicious days for offer to ancestors and guests of reverence and service to those that deserve our regards, and all else that is known to me, I always discharge day and night, without idleness of any kind. Having with my whole heart recourse to humility and approved rules I serve my meek and truthful lords ever observant of virtue, regarding them as poisonous snakes capable of being excited at a trifle. I think that to be eternal virtue for women which is based upon a regard for the husband. The husband is the wife’s god, and he is her refuge. Indeed, there is no other refuge for her. How can, then, the wife do the least injury to her lord? I never, in sleeping or eating or adorning any person, act against the wishes of my lord, and always guided by my husbands, I never speak ill of my mother-in-law. O blessed lady, my husbands have become obedient to me in consequence of my diligence, my alacrity, and the humility with which I serve superiors. Personally do I wait every day with food and drink and clothes upon the revered and truthful Kunti–that mother of heroes. Never do I show any preference for myself over her in matters of food and attire, and never do I reprove in words that princess equal unto the Earth herself in forgiveness. Formerly, eight thousand Brahmanas were daily fed in the palace of Yudhishthira from off plates of gold. And eighty thousand Brahmanas also of the Snataka sect leading domestic lives were entertained by Yudhishthira with thirty serving-maids assigned to each. Besides these, ten thousand yatis with the vital seed drawn up, had their pure food carried unto them in plates of gold. All these Brahamanas that were the utterers of the Veda, I used to worship duly with food, drink, and raiment taken from stores only after a portion thereof had been dedicated to the Viswadeva. 1 The illustrious son of Kunti had a hundred thousand well-dressed serving-maids with bracelets on arms and golden ornaments on necks, and decked with costly garlands and wreaths and gold in profusion, and sprinkled with sandal paste. And adorned with jewels and gold they were all skilled in singing and dancing. O lady, I knew the names and features of all those girls, as also what they are and what they were, and what they did not. Kunti’s son of great intelligence
had also a hundred thousand maid-servants who daily used to feed guests, with plates of gold in their hands. And while Yudhishthira lived in Indraprastha a hundred thousand horses and a hundred thousand elephants used to follow in his train. These were the possessions of Yudhisthira while he ruled the earth. It was I however, O lady, who regulated their number and framed the rules to be observed in respect of them; and it was I who had to listen to all complaints about them. Indeed, I knew everything about what the maid-servants of the palace and other classes of attendants, even the cow-herds and the shepherds of the royal establishment, did or did not. O blessed and illustrious lady, it was I alone amongst the Pandavas who knew the income and expenditure of the king and what their whole wealth was. And those bulls among the Bharatas, throwing upon me the burden of looking after all those that were to be fed by them, would, O thou of handsome face, pay their court to me. And this load, so heavy and incapable of being borne by persons of evil heart, I used to bear day and night, sacrificing my ease, and all the while affectionately devoted to them. And while my husbands were engaged in the pursuit of virtue, I only supervised their treasury inexhaustible like the ever-filled receptacle of Varuna. Day and night bearing hunger and thirst, I used to serve the Kuru princes, so that my nights and days were equal to me. I used to wake up first and go to bed last. This, O Satyabhama, hath ever been my charm for making my husbands obedient to me! This great art hath ever been known to me for making my husbands obedient to me. Never have I practised the charms of wicked women, nor do I ever wish to practise them.”
Vaisampayana continued, “Hearing those words of virtuous import uttered by Krishna, Satyabhama, having first reverenced the virtuous princess of Panchala, answered saying, ‘O princess of Panchala, I have been guilty, O daughter of Yajnasena, forgive me! Among friends, conversations in jest arise naturally, and without premeditation.”
Footnotes
474:1 The word in the text is “Agrahara,” which, as Nilakantha explains, means here, “That which is first taken from a heap after the dedication of a portion to the “Viswadevas.” What Draupadi means to say is, that she always took care to feed those Brahmanas with food “first” taken from the stores, without, in fact, having taken anything there from the use of anybody else.
https://sacred-texts.com/hin/m03/m03231.htm
SECTION CCXXXII
“Draupadi said, ‘I shall now indicate to thee, for attracting the heart of thy husbands a way that is free from deceit. By adopting it duly, dear friend, thou will be able to draw away thy lord from other females. In all the worlds, including that of the celestials, there is no god equal, O Satyabhama, unto the husband. When he is gratified with thee, thou mayst have (from thy husband) every object of desire; when he is angry, all these may be lost. It is from her husband that the wife obtaineth offspring and various articles of enjoyment. It is from thy husband that thou mayst have handsome beds and seats, and robes and garlands, and perfumes, and great fame and heaven itself hereafter. One cannot obtain happiness here by means that are easy. Indeed, the woman that is chaste, obtains weal with woe. Always adore Krishna, therefore, with friendship and love physical sufferings. And do thou also act in a way, by offering handsome seats and excellent garlands
and various perfumes and prompt service, that he may be devoted to thee, thinking, ‘I am truly loved by her!’ Hearing the voice of thy lord at the gate, rise thou up from thy seat and stay in readiness within the room. And as soon as thou seest him enter thy chamber, worship him by promptly offering him a seat and water to wash his feet. And even when he commands a maidservant to do anything, get thou up and do it thyself. Let Krishna understand this temper of thy mind and know that thou adorest him with all thy heart. And, O Satyabhama, whatever thy lord speaketh before thee, do not blab of it even if it may not deserve concealment,–for if any of thy co-wives were to speak of it unto Vasudeva, he might be irritated with thee. Feed thou by every means in thy power those that are dear and devoted to thy lord and always seek his good. Thou shouldst, however, always keep thyself aloof from those that are hostile to and against thy lord and seek to do him injury, as also from those that are addicted to deceit. Foregoing all excitement and carelessness in the presence of men, conceal thy inclinations by observing silence, and thou shouldst not stay or converse in private even with thy sons, Pradyumna and Samva. Thou shouldst form attachments with only such females as are high-born and sinless and devoted to their lords, and thou shouldst always shun women that are wrathful, addicted to drinks, gluttonous, thievish, wicked and fickle. Behaviour such as this is reputable and productive of prosperity; and while it is capable of neutralising hostility, it also leadeth to heaven. Therefore, worship thou thy husband, decking thyself in costly garlands and ornaments and smearing thyself with unguents and excellent perfumes.”
https://sacred-texts.com/hin/m03/m03232.htm
SECTION CCXXXIII
Vaisampayana said, “Then Kesava, the slayer of Madhu, also called Janardana, having conversed on various agreeable themes with the illustrious sons of Pandu and with those Brahmanas that were headed by Markandeya and having bid them farewell, mounted his car and called for Satyabhama. And Satyabhama then, having embraced the daughter of Drupada, addressed her in these cordial words expressive of her feelings towards her: ‘O Krishna, let there be no anxiety, no grief, for thee! Thou hast no cause to pass thy nights in sleeplessness, for thou wilt surely obtain back the earth subjugated by thy husbands, who are all equal unto the gods. O thou of black eyes, women endued with such disposition and possessed of such auspicious marks, can never suffer misfortune long. It hath been heard by me that thou shall, with thy husbands, certainly enjoy this earth peacefully and freed from all thorns! And, O daughter of Drupada, thou shalt certainly behold the earth ruled by Yudhishthira after the sons of Dhritarashtra have been slain and the deeds of their hostility avenged! Thou wilt soon behold those wives of the Kurus, who, deprived of sense by pride, laughed at thee while on thy way to exile, themselves reduced to a state of helplessness and despair! Know them all, O Krishna, that did thee any injury while thou
wert afflicted, to have already gone to the abode of Yama. Thy brave sons, Prativindhya by Yudhishthira and Sutasoma by Bhima, and Srutakarman by Arjuna, and Satanika by Nakula, and Srutasena begot by Sahadeva, are well and have become skilled in weapons. Like Abhimanyu they are all staying at Dwaravati, delighted with the place. And Subhadra also, cheerfully and with her whole soul, looketh after them like thee, and like thee joyeth in them and deriveth much happiness from them. Indeed, she grieveth in their griefs and joyeth in their joys. And the mother of Pradyumna also loveth them with her whole soul. And Kesava with his sons Bhanu and others watcheth over them with especial affection. And my mother-in-law is ever attentive in feeding and clothing them. And the Andhakas and Vrishnis, including Rama and others, regard them with affection. And, O beautiful lady, their affection for thy sons is equal unto what they feel for Pradyumna.
“Having said these agreeable and truthful and cordial words, Satyabhama desired to go to Vasudeva’s car. And the wife of Krishna then walked round the queen of the Pandavas. And having done so the beautiful Satyabhama mounted the car of Krishna. And the chief of the Yadavas, comforting Draupadi with a smile and causing the Pandavas to return, set out for his own city, with swift horses (yoked unto his car).”
https://sacred-texts.com/hin/m03/m03233.htm
——–
=====
Sanskrit Text
https://sanskritdocuments.org/mirrors/mahabharata/unic/mbh03_sa.html
द्रौपदिसत्यभामासंवादपर्व
२२२ वैशम्पायन उवाच||
२२३ द्रौपद्युवाच||
२२४ वैशम्पायन उवाच||
द्रौपदिसत्यभामासंवादपर्व
२२२
वैशम्पायन उवाच||
उपासीनेषु विप्रेषु पाण्डवेषु महात्मसु |
द्रौपदी सत्यभामा च विविशाते तदा समम् ||१||
जाहस्यमाने सुप्रीते सुखं तत्र निषीदतुः ||१||
चिरस्य दृष्ट्वा राजेन्द्र तेऽन्योन्यस्य प्रियंवदे |
कथयामासतुश्चित्राः कथाः कुरुयदुक्षिताम् ||२||
अथाब्रवीत्सत्यभामा कृष्णस्य महिषी प्रिया |
सात्राजिती याज्ञसेनीं रहसीदं सुमध्यमा ||३||
केन द्रौपदि वृत्तेन पाण्डवानुपतिष्ठसि |
लोकपालोपमान्वीरान्यूनः परमसंमतान् ||४||
कथं च वशगास्तुभ्यं न कुप्यन्ति च ते शुभे ||४||
तव वश्या हि सततं पाण्डवाः प्रियदर्शने |
मुखप्रेक्षाश्च ते सर्वे तत्त्वमेतद्ब्रवीहि मे ||५||
व्रतचर्या तपो वापि स्नानमन्त्रौषधानि वा |
विद्यावीर्यं मूलवीर्यं जपहोमस्तथागदाः ||६||
मम आचक्ष्व पाञ्चालि यशस्यं भगवेदनम् |
येन कृष्णे भवेन्नित्यं मम कृष्णो वशानुगः ||७||
एवमुक्त्वा सत्यभामा विरराम यशस्विनी |
पतिव्रता महाभागा द्रौपदी प्रत्युवाच ताम् ||८||
असत्स्त्रीणां समाचारं सत्ये मामनुपृच्छसि |
असदाचरिते मार्गे कथं स्यादनुकीर्तनम् ||९||
अनुप्रश्नः संशयो वा नैतत्त्वय्युपपद्यते |
तथा ह्युपेता बुद्ध्या त्वं कृष्णस्य महिषी प्रिया ||१०||
यदैव भर्ता जानीयान्मन्त्रमूलपरां स्त्रियम् |
उद्विजेत तदैवास्याः सर्पाद्वेश्मगतादिव ||११||
उद्विग्नस्य कुतः शान्तिरशान्तस्य कुतः सुखम् |
न जातु वशगो भर्ता स्त्रियाः स्यान्मन्त्रकारणात् ||१२||
अमित्रप्रहितांश्चापि गदान्परमदारुणान् |
मूलप्रवादैर्हि विषं प्रयच्छन्ति जिघांसवः ||१३||
जिह्वया यानि पुरुषस्त्वचा वाप्युपसेवते |
तत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः क्षिप्रमसंशयम् ||१४||
जलोदरसमायुक्ताः श्वित्रिणः पलितास्तथा |
अपुमांसः कृताः स्त्रीभिर्जडान्धबधिरास्तथा ||१५||
पापानुगास्तु पापास्ताः पतीनुपसृजन्त्युत |
न जातु विप्रियं भर्तुः स्त्रिया कार्यं कथञ्चन ||१६||
वर्ताम्यहं तु यां वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु |
तां सर्वां शृणु मे सत्यां सत्यभामे यशस्विनि ||१७||
अहङ्कारं विहायाहं कामक्रोधौ च सर्वदा |
सदारान्पाण्डवान्नित्यं प्रयतोपचराम्यहम् ||१८||
प्रणयं प्रतिसङ्गृह्य निधायात्मानमात्मनि |
शुश्रूषुर्निरभीमाना पतीनां चित्तरक्षिणी ||१९||
दुर्व्याहृताच्छङ्कमाना दुःस्थिताद्दुरवेक्षितात् |
दुरासिताद्दुर्व्रजितादिङ्गिताध्यासितादपि ||२०||
सूर्यवैश्वानरनिभान्सोमकल्पान्महारथान् |
सेवे चक्षुर्हणः पार्थानुग्रतेजःप्रतापिनः ||२१||
देवो मनुष्यो गन्धर्वो युवा चापि स्वलङ्कृतः |
द्रव्यवानभिरूपो वा न मेऽन्यः पुरुषो मतः ||२२||
नाभुक्तवति नास्नाते नासंविष्टे च भर्तरि |
न संविशामि नाश्नामि सदा कर्मकरेष्वपि ||२३||
क्षेत्राद्वनाद्वा ग्रामाद्वा भर्तारं गृहमागतम् |
प्रत्युत्थायाभिनन्दामि आसनेनोदकेन च ||२४||
प्रमृष्टभाण्डा मृष्टान्ना काले भोजनदायिनी |
संयता गुप्तधान्या च सुसंमृष्टनिवेशना ||२५||
अतिरस्कृतसम्भाषा दुःस्त्रियो नानुसेवती |
अनुकूलवती नित्यं भवाम्यनलसा सदा ||२६||
अनर्मे चापि हसनं द्वारि स्थानमभीक्ष्णशः |
अवस्करे चिरस्थानं निष्कुटेषु च वर्जये ||२७||
अतिहासातिरोषौ च क्रोधस्थानं च वर्जये |
निरताहं सदा सत्ये भर्तॄणामुपसेवने ||२८||
सर्वथा भर्तृरहितं न ममेष्टं कथञ्चन ||२८||
यदा प्रवसते भर्ता कुटुम्बार्थेन केनचित् |
सुमनोवर्णकापेता भवामि व्रतचारिणी ||२९||
यच्च भर्ता न पिबति यच्च भर्ता न खादति |
यच्च नाश्नाति मे भर्ता सर्वं तद्वर्जयाम्यहम् ||३०||
यथोपदेशं नियता वर्तमाना वराङ्गने |
स्वलङ्कृता सुप्रयता भर्तुः प्रियहिते रता ||३१||
ये च धर्माः कुटुम्बेषु श्वश्र्वा मे कथिताः पुरा |
भिक्षाबलिश्राद्धमिति स्थालीपाकाश्च पर्वसु ||३२||
मान्यानां मानसत्कारा ये चान्ये विदिता मया ||३२||
तान्सर्वाननुवर्तामि दिवारात्रमतन्द्रिता |
विनयान्नियमांश्चापि सदा सर्वात्मना श्रिता ||३३||
मृदून्सतः सत्यशीलान्सत्यधर्मानुपालिनः |
आशीविषानिव क्रुद्धान्पतीन्परिचराम्यहम् ||३४||
पत्याश्रयो हि मे धर्मो मतः स्त्रीणां सनातनः |
स देवः सा गतिर्नान्या तस्य का विप्रियं चरेत् ||३५||
अहं पतीन्नातिशये नात्यश्ने नातिभूषये |
नापि परिवदे श्वश्रूं सर्वदा परियन्त्रिता ||३६||
अवधानेन सुभगे नित्योत्थानतयैव च |
भर्तारो वशगा मह्यं गुरुशुश्रूषणेन च ||३७||
नित्यमार्यामहं कुन्तीं वीरसूं सत्यवादिनीम् |
स्वयं परिचराम्येका स्नानाच्छादनभोजनैः ||३८||
नैतामतिशये जातु वस्त्रभूषणभोजनैः |
नापि परिवदे चाहं तां पृथां पृथिवीसमाम् ||३९||
अष्टावग्रे ब्राह्मणानां सहस्राणि स्म नित्यदा |
भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिरनिवेशने ||४०||
अष्टाशीतिसहस्राणि स्नातका गृहमेधिनः |
त्रिंशद्दासीक एकैको यान्बिभर्ति युधिष्ठिरः ||४१||
दशान्यानि सहस्राणि येषामन्नं सुसंस्कृतम् |
ह्रियते रुक्मपात्रीभिर्यतीनामूर्ध्वरेतसाम् ||४२||
तान्सर्वानग्रहारेण ब्राह्मणान्ब्रह्मवादिनः |
यथार्हं पूजयामि स्म पानाच्छादनभोजनैः ||४३||
शतं दासीसहस्राणि कौन्तेयस्य महात्मनः |
कम्बुकेयूरधारिण्यो निष्ककण्ठ्यः स्वलङ्कृताः ||४४||
महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश्चन्दनोक्षिताः |
मणीन्हेम च बिभ्रत्यो नृत्यगीतविशारदाः ||४५||
तासां नाम च रूपं च भोजनाच्छादनानि च |
सर्वासामेव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम् ||४६||
शतं दासीसहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतः |
पात्रीहस्ता दिवारात्रमतिथीन्भोजयन्त्युत ||४७||
शतमश्वसहस्राणि दश नागायुतानि च |
युधिष्ठिरस्यानुयात्रमिन्द्रप्रस्थनिवासिनः ||४८||
एतदासीत्तदा राज्ञो यन्महीं पर्यपालयत् |
येषां सङ्ख्याविधिं चैव प्रदिशामि शृणोमि च ||४९||
अन्तःपुराणां सर्वेषां भृत्यानां चैव सर्वशः |
आ गोपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम् ||५०||
सर्वं राज्ञः समुदयमायं च व्ययमेव च |
एकाहं वेद्मि कल्याणि पाण्डवानां यशस्विनाम् ||५१||
मयि सर्वं समासज्य कुटुम्बं भरतर्षभाः |
उपासनरताः सर्वे घटन्ते स्म शुभानने ||५२||
तमहं भारमासक्तमनाधृष्यं दुरात्मभिः |
सुखं सर्वं परित्यज्य रात्र्यहानि घटामि वै ||५३||
अधृष्यं वरुणस्येव निधिपूर्णमिवोदधिम् |
एकाहं वेद्मि कोशं वै पतीनां धर्मचारिणाम् ||५४||
अनिशायां निशायां च सहायाः क्षुत्पिपासयोः |
आराधयन्त्याः कौरव्यांस्तुल्या रात्रिरहश्च मे ||५५||
प्रथमं प्रतिबुध्यामि चरमं संविशामि च |
नित्यकालमहं सत्ये एतत्संवननं मम ||५६||
एतज्जानाम्यहं कर्तुं भर्तृसंवननं महत् |
असत्स्त्रीणां समाचारं नाहं कुर्यां न कामये ||५७||
तच्छ्रुत्वा धर्मसहितं व्याहृतं कृष्णया तदा |
उवाच सत्या सत्कृत्य पाञ्चालीं धर्मचारिणीम् ||५८||
अभिपन्नास्मि पाञ्चालि याज्ञसेनि क्षमस्व मे |
कामकारः सखीनां हि सोपहासं प्रभाषितुम् ||५९||
२२३
द्रौपद्युवाच||
इमं तु ते मार्गमपेतदोषं; वक्ष्यामि चित्तग्रहणाय भर्तुः |
यस्मिन्यथावत्सखि वर्तमाना; भर्तारमाच्छेत्स्यसि कामिनीभ्यः ||१||
नैतादृशं दैवतमस्ति सत्ये; सर्वेषु लोकेषु सदैवतेषु |
यथा पतिस्तस्य हि सर्वकामा; लभ्याः प्रसादे कुपितश्च हन्यात् ||२||
तस्मादपत्यं विविधाश्च भोगाः; शय्यासनान्यद्भुतदर्शनानि |
वस्त्राणि माल्यानि तथैव गन्धाः; स्वर्गश्च लोको विषमा च कीर्तिः ||३||
सुखं सुखेनेह न जातु लभ्यं; दुःखेन साध्वी लभते सुखानि |
सा कृष्णमाराधय सौहृदेन; प्रेम्णा च नित्यं प्रतिकर्मणा च ||४||
तथाशनैश्चारुभिरग्र्यमाल्यै; र्दाक्षिण्ययोगैर्विविधैश्च गन्धैः |
अस्याः प्रियोऽस्मीति यथा विदित्वा; त्वामेव संश्लिष्यति सर्वभावैः ||५||
श्रुत्वा स्वरं द्वारगतस्य भर्तुः; प्रत्युत्थिता तिष्ठ गृहस्य मध्ये |
दृष्ट्वा प्रविष्टं त्वरितासनेन; पाद्येन चैव प्रतिपूजय त्वम् ||६||
सम्प्रेषितायामथ चैव दास्या; मुत्थाय सर्वं स्वयमेव कुर्याः |
जानातु कृष्णस्तव भावमेतं; सर्वात्मना मां भजतीति सत्ये ||७||
त्वत्संनिधौ यत्कथयेत्पतिस्ते; यद्यप्यगुह्यं परिरक्षितव्यम् |
काचित्सपत्नी तव वासुदेवं; प्रत्यादिशेत्तेन भवेद्विरागः ||८||
प्रियांश्च रक्तांश्च हितांश्च भर्तु; स्तान्भोजयेथा विविधैरुपायैः |
द्वेष्यैरपक्षैरहितैश्च तस्य; भिद्यस्व नित्यं कुहकोद्धतैश्च ||९||
मदं प्रमादं पुरुषेषु हित्वा; संयच्छ भावं प्रतिगृह्य मौनम् |
प्रद्युम्नसाम्बावपि ते कुमारौ; नोपासितव्यौ रहिते कदाचित् ||१०||
महाकुलीनाभिरपापिकाभिः; स्त्रीभिः सतीभिस्तव सख्यमस्तु |
चण्डाश्च शौण्डाश्च महाशनाश्च; चौराश्च दुष्टाश्चपलाश्च वर्ज्याः ||११||
एतद्यशस्यं भगवेदनं च; स्वर्ग्यं तथा शत्रुनिबर्हणं च |
महार्हमाल्याभरणाङ्गरागा; भर्तारमाराधय पुण्यगन्धा ||१२||
२२४
वैशम्पायन उवाच||
मार्कण्डेयादिभिर्विप्रैः पाण्डवैश्च महात्मभिः |
कथाभिरनुकूलाभिः सहासित्वा जनार्दनः ||१||
ततस्तैः संविदं कृत्वा यथावन्मधुसूदनः |
आरुरुक्षू रथं सत्यामाह्वयामास केशवः ||२||
सत्यभामा ततस्तत्र स्वजित्वा द्रुपदात्मजाम् |
उवाच वचनं हृद्यं यथाभावसमाहितम् ||३||
कृष्णे मा भूत्तवोत्कण्ठा मा व्यथा मा प्रजागरः |
भर्तृभिर्देवसङ्काशैर्जितां प्राप्स्यसि मेदिनीम् ||४||
न ह्येवं शीलसम्पन्ना नैवं पूजितलक्षणाः |
प्राप्नुवन्ति चिरं क्लेशं यथा त्वमसितेक्षणे ||५||
अवश्यं च त्वया भूमिरियं निहतकण्टका |
भर्तृभिः सह भोक्तव्या निर्द्वंद्वेति श्रुतं मया ||६||
धार्तराष्ट्रवधं कृत्वा वैराणि प्रतियात्य च |
युधिष्ठिरस्थां पृथिवीं द्रष्टासि द्रुपदात्मजे ||७||
यास्ताः प्रव्राजमानां त्वां प्राहसन्दर्पमोहिताः |
ताः क्षिप्रं हतसङ्कल्पा द्रक्ष्यसि त्वं कुरुस्त्रियः ||८||
तव दुःखोपपन्नाया यैराचरितमप्रियम् |
विद्धि सम्प्रस्थितान्सर्वांस्तान्कृष्णे यमसादनम् ||९||
पुत्रस्ते प्रतिविन्ध्यश्च सुतसोमस्तथा विभुः |
श्रुतकर्मार्जुनिश्चैव शतानीकश्च नाकुलिः ||१०||
सहदेवाच्च यो जातः श्रुतसेनस्तवात्मजः ||१०||
सर्वे कुशलिनो वीराः कृतास्त्राश्च सुतास्तव |
अभिमन्युरिव प्रीता द्वारवत्यां रता भृशम् ||११||
त्वमिवैषां सुभद्रा च प्रीत्या सर्वात्मना स्थिता |
प्रीयते भावनिर्द्वंद्वा तेभ्यश्च विगतज्वरा ||१२||
भेजे सर्वात्मना चैव प्रद्युम्नजननी तथा |
भानुप्रभृतिभिश्चैनान्विशिनष्टि च केशवः ||१३||
भोजनाच्छादने चैषां नित्यं मे श्वशुरः स्थितः |
रामप्रभृतयः सर्वे भजन्त्यन्धकवृष्णयः ||१४||
तुल्यो हि प्रणयस्तेषां प्रद्युम्नस्य च भामिनि ||१४||
एवमादि प्रियं प्रीत्या हृद्यमुक्त्वा मनोनुगम् |
गमनाय मनश्चक्रे वासुदेवरथं प्रति ||१५||
तां कृष्णां कृष्णमहिषी चकाराभिप्रदक्षिणम् |
आरुरोह रथं शौरेः सत्यभामा च भामिनी ||१६||
स्मयित्वा तु यदुश्रेष्ठो द्रौपदीं परिसान्त्व्य च |
उपावर्त्य ततः शीघ्रैर्हयैः प्रायात्परन्तपः ||१७||
महाभारत वन पर्व अध्याय 234 श्लोक 1-12
चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततम (234) अध्याय: वन पर्व (द्रौपदी सत्यभामा पर्व )
महाभारत: वन पर्व: चतुस्त्रिंशदधिकद्विशततम अध्याय: श्लोक 1-12
https://sacred-texts.com/hin/mbs/mbsi03.htm
Original Text
https://sacred-texts.com/hin/mbs/mbs03222.htm
The Mahabharata in Sanskrit
Book 3 Chapter 222
1 [वै]
उपासीनेषु विप्रेषु पाण्डवेषु महात्मसु
दरौपदी सत्यभामा च विविशाते तदा समम
जाहस्यमाने सुप्रीते सुखं तत्र निषीदतुः
2 चिरस्य दृष्ट्वा राजेन्द्र ते ऽनयॊन्यस्य परियंवदे
कथयाम आसतुश चैत्राः कथाः कुरु यदुक्षिताम
3 अथाब्रवीत सत्यभामा कृष्णस्य महिषी परिया
सात्राजिती याज्ञसेनीं रहसीदं सुमध्यमा
4 केन दरौपदि वृत्तेन पाण्डवान उपतिष्ठसि
लॊकपालॊपमान वीरान यूनः परमसंमतान
कथं च वशगास तुभ्यं न कुप्यन्ति च ते शुभे
5 तव वश्याहि सततं पाण्डवाः परियदर्शने
मुखप्रेक्षाश च ते सर्वे तत्त्वम एतद बरवीहि मे
6 वरतचर्या तपॊ वापि सनानमन्त्रौषधानि वा
विद्या वीर्यं मूलवीर्यं जपहॊमस तथागदाः
7 मम आचक्ष्व पाञ्चालि यशस्यं भग वेदनम
येन कृष्णे भवेन नित्यं मम कृष्णॊ वशानुगः
8 एवम उक्त्वा सत्यभामा विरराम यशस्विनी
पतिव्रता महाभागा दरौपदी परत्युवाच ताम
9 असत सत्रीणां समाचारं सत्ये माम अनुपृच्छसि
असद आचरिते मार्गे कथं सयाद अनुकीर्तनम
10 अनुप्रश्नः संशयॊ वा नैतत तवय्य उपपद्यते
तथा हय उपेता बुद्ध्या तवं कृष्टस्य महिषी परिया
11 यदैव भर्ता जानीयान मन्त्रमूलपरां सत्रियम
उद्विजेत तदैवास्याः सर्वाद वेश्म गताद इव
12 उद्विग्नस्य कुतः शान्तिर अशान्तस्य कुतः सुखम
न जातु वशगॊ भर्ता सत्रियाः सयान मन्त्रकारणात
13 अमित्रप्रहितांश चापि गदान परमदारुणान
मूलप्रवादैर हि विषं परयच्छन्ति जिघांसवः
14 जिह्वया यानि पुरुषस तवचा वाप्य उपसेवते
तत्र चूर्णानि दत्तानि हन्युः कषिप्रम असंशयम
15 जलॊदर समायुक्ताः शवित्रिणः पलितास तथा
अपुमांसः कृताः सत्रीभिर जडान्धबधिरास तथा
16 पापानुगास तु पापास ताः पतीन उपसृजन्त्य उत
न जातु विप्रियं भर्तुः सत्रिया कार्यं कथं चन
17 वर्ताम्य अहं तु यां वृत्तिं पाण्डवेषु महात्मसु
तां सर्वां शृणु मे सत्यां सत्यभामे यशस्विनि
18 अहंकारं विहायाहं कामक्रॊधौ च सर्वदा
सदारान पाण्डवान नित्यं परयतॊपचराम्य अहम
19 परणयं परतिसंगृह्य निधायात्मानम आत्मनि
शुश्रूषुर निरभीमाना पतीनां चित्तरक्षणी
20 दुर्व्याहृताच छङ्कमाना दुःखिता ददुरवेक्षितात
दुरासिताद दुर्व्रजिताद इङ्गिताध्यासिताद अपि
21 सूर्यवैश्वानर निभान सॊमकल्पान महारथान
सेवे चक्षुर्हणः पार्थान उग्रतेजः परतापिनः
22 देवॊ मनुष्यॊ गन्धर्वॊ युवा चापि सवलंकृतः
दरव्यवान अभिरूपॊ वा न मे ऽनयः पुरुषॊ मतः
23 नाभुक्तवति नास्नाते नासंविष्टे च भर्तरि
न संविशामि नाश्नामि सदा कर्म करेष्व अपि
24 कषेत्राद वनाद वा गरामाद वा भर्तारं गृहम आगतम
परत्युत्थायाभिनन्दामि आसनेनॊदकेन च
25 परमृष्ट भाण्डा मृष्टान्ना काले भॊजनदायिनी
संयता गुप्तधान्या च सुसंमृष्ट निवेशना
26 अतिरस्कृत संभाषा दुःस्त्रियॊ नानुसेवती
अनुकूलवती नित्यं भवाम्य अनलसा सदा
27 अनर्मे चापि हसनं दवारि सथानम अभीक्ष्णशः
अवस्करे चिरस्थानं निष्कुटेषु च वर्जये
28 अतिहासातिरॊषौ च करॊधस्थानं च वर्जये
निरताहं सदा सत्ये भर्तॄणाम उपसेनवे
सर्वथा भर्तृरहितं न ममेष्टं कथं चन
29 यदा परवसते भर्ता कुटुम्बार्थेन केन चित
सुमनॊवर्णकापेता भवामि वरतचारिणी
30 यच च भर्ता न पिबति यच च भर्ता न खादति
यच च नाश्नाति मे भर्ता सर्वं तद वर्जयाम्य अहम
31 यथॊपदेशं नियता वर्तमाना वराङ्गने
सवलंकृता सुप्रयता भर्तुः परियहिते रता
32 ये च धर्माः कुटुम्बेषु शवश्र्वा मे कथिताः पुरा
भिक्षा बलिश्राधम इति सथाली पाकाश च पर्वसु
मान्यानां मानसत्कारा ये चान्ये विदिता मया
33 तान सर्वान अनुवर्तामि दिवारात्रम अतन्द्रिता
विनयान नियमांश चापि सदा सर्वात्मना शरिता
34 मृदून सतः सत्यशीलान सत्यधर्मानुपालिनः
आशीविषान इव करुद्धान पतीन परिचराम्य अहम
35 पत्याश्रयॊ हि मे धर्मॊ मतः सत्रीणां सनातनः
स देवः सागतिर नान्या तस्य का विप्रियं चरेत
36 अहं पतीन नातिशये नात्यश्ने नातिभूषये
नापि परिवदे शवश्रूं सर्वदा परियन्त्रिता
37 अवधानेन सुभगे नित्यॊत्थानतयैव च
भर्तारॊ वशगा मह्यं गुरुशुश्रूषणेन च
38 नित्यम आर्याम अहं कुन्तीं वीरसूं सत्यवादिनीम
सवयं परिचराम्य एका सनानाच छादनभॊजनैः
39 नैताम अतिशये जातु वस्त्रभूषण भॊजनैः
नापि परिवदे चाहं तां पृथां पृथिवीसमाम
40 अष्टाव अग्रे बराह्मणानां सहस्राणि सम नित्यदा
भुञ्जते रुक्मपात्रीषु युधिष्ठिर निवेशने
41 अष्टाशीति सहस्राणि सनातका गृहमेधिनः
तरिंशद दासीक एकैकॊ यान बिभर्ति युधिष्ठिरः
42 दशान्यानि सहस्राणि येषाम अन्नं सुसंस्कृतम
हरियते रुक्मपात्रीभिर यतीनाम ऊर्ध्वरेतसाम
43 तान सर्वान अग्रहारेण बराह्मणान बरह्मवादिनः
यथार्हं पूजयामि सम पानाच छादनभॊजनैः
44 शतं दासी सहस्राणि कौन्तेयस्य महात्मनः
कम्बुकेयूर धारिण्यॊ निष्ककण्ठ्यॊ सवलंकृताः
45 महार्हमाल्याभरणाः सुवर्णाश चन्दनॊक्षिताः
मणीन हेमच बिभ्रत्यॊ नृत्यगीतविशारदाः
46 तासां नाम च रूपं च भॊजनाच छादनानि च
सर्वासाम एव वेदाहं कर्म चैव कृताकृतम
47 शतं दासी सहस्राणि कुन्तीपुत्रस्य धीमतः
पात्री हस्ता दिवारात्रम अतिथीन भॊजयन्त्य उत
48 शतम अश्वसहस्राणि दशनागायुतानि च
युधिष्ठिरस्यानुयात्रम इन्द्रप्रस्थ निवासिनः
49 एतद आसीत तदा राज्ञॊ यन महीं पर्यपालयत
येषां संख्या विधिं चैव परदिशामि शृणॊमि च
50 अन्तःपुराणां सर्वेषां भृत्यानां चैव सर्वशः
आ गॊपालाविपालेभ्यः सर्वं वेद कृताकृतम
51 सर्वं राज्ञः समुदयम आयं च वययम एव च
एकाहं वेद्मि कल्याणि पाण्डवानां यशस्विनाम
52 मयि सर्वं समासज्य कुटुम्बं भरतर्षभाः
उपासन रताः सर्वे घटन्ते सम शुभानने
53 तम अहं भारम आसक्तम अनाधृष्यं दुरात्मभिः
सुखं सर्वं परित्यज्य रात्र्यहानि घटामि वै
54 अधृष्यं वरुणस्येव निधिपूर्णम इवॊदधिम
एकाहं वेद्मि कॊशं वै पतीनां धर्मचारिणाम
55 अनिशायां निशायां च सहायाः कषुत्पिपासयॊः
आराधयन्त्याः कौरव्यांस तुल्या रात्रिर अहॊ च मे
56 परथमं परतिबुध्यामि चरमं संविशामि च
नित्यकालम अहं सत्ये एतत संवननं मम
57 एतज जानाम्य अहं कर्तुं भर्तृसंवननं महत
असत सत्रीणां समाचारं नाहं कुर्यां न कामये
58 तच छरुत्वा धर्मसहितं वयाहृतं कृष्णया तदा
उवाच सत्या सत्कृत्य पाञ्चालीं धर्मचारिणीम
59 अभिपन्नास्मि पाञ्चालि याज्ञसेनि कषमस्व मे
कामकारः सखीनां हि सॊपहासं परभाषितुम
1 [vai]
upāsīneṣu vipreṣu pāṇḍaveṣu mahātmasu
draupadī satyabhāmā ca viviśāte tadā samam
jāhasyamāne suprīte sukhaṃ tatra niṣīdatuḥ
2 cirasya dṛṣṭvā rājendra te ‘nyonyasya priyaṃvade
kathayām āsatuś caitrāḥ kathāḥ kuru yadukṣitām
3 athābravīt satyabhāmā kṛṣṇasya mahiṣī priyā
sātrājitī yājñasenīṃ rahasīdaṃ sumadhyamā
4 kena draupadi vṛttena pāṇḍavān upatiṣṭhasi
lokapālopamān vīrān yūnaḥ paramasaṃmatān
kathaṃ ca vaśagās tubhyaṃ na kupyanti ca te śubhe
5 tava vaśyāhi satataṃ pāṇḍavāḥ priyadarśane
mukhaprekṣāś ca te sarve tattvam etad bravīhi me
6 vratacaryā tapo vāpi snānamantrauṣadhāni vā
vidyā vīryaṃ mūlavīryaṃ japahomas tathāgadāḥ
7 mama ācakṣva pāñcāli yaśasyaṃ bhaga vedanam
yena kṛṣṇe bhaven nityaṃ mama kṛṣṇo vaśānugaḥ
8 evam uktvā satyabhāmā virarāma yaśasvinī
pativratā mahābhāgā draupadī pratyuvāca tām
9 asat strīṇāṃ samācāraṃ satye mām anupṛcchasi
asad ācarite mārge kathaṃ syād anukīrtanam
10 anupraśnaḥ saṃśayo vā naitat tvayy upapadyate
tathā hy upetā buddhyā tvaṃ kṛṣṭasya mahiṣī priyā
11 yadaiva bhartā jānīyān mantramūlaparāṃ striyam
udvijeta tadaivāsyāḥ sarvād veśma gatād iva
12 udvignasya kutaḥ śāntir aśāntasya kutaḥ sukham
na jātu vaśago bhartā striyāḥ syān mantrakāraṇāt
13 amitraprahitāṃś cāpi gadān paramadāruṇān
mūlapravādair hi viṣaṃ prayacchanti jighāṃsavaḥ
14 jihvayā yāni puruṣas tvacā vāpy upasevate
tatra cūrṇāni dattāni hanyuḥ kṣipram asaṃśayam
15 jalodara samāyuktāḥ śvitriṇaḥ palitās tathā
apumāṃsaḥ kṛtāḥ strībhir jaḍāndhabadhirās tathā
16 pāpānugās tu pāpās tāḥ patīn upasṛjanty uta
na jātu vipriyaṃ bhartuḥ striyā kāryaṃ kathaṃ cana
17 vartāmy ahaṃ tu yāṃ vṛttiṃ pāṇḍaveṣu mahātmasu
tāṃ sarvāṃ śṛṇu me satyāṃ satyabhāme yaśasvini
18 ahaṃkāraṃ vihāyāhaṃ kāmakrodhau ca sarvadā
sadārān pāṇḍavān nityaṃ prayatopacarāmy aham
19 praṇayaṃ pratisaṃgṛhya nidhāyātmānam ātmani
śuśrūṣur nirabhīmānā patīnāṃ cittarakṣaṇī
20 durvyāhṛtāc chaṅkamānā duḥkhitā dduravekṣitāt
durāsitād durvrajitād iṅgitādhyāsitād api
21 sūryavaiśvānara nibhān somakalpān mahārathān
seve cakṣurhaṇaḥ pārthān ugratejaḥ pratāpinaḥ
22 devo manuṣyo gandharvo yuvā cāpi svalaṃkṛtaḥ
dravyavān abhirūpo vā na me ‘nyaḥ puruṣo mataḥ
23 nābhuktavati nāsnāte nāsaṃviṣṭe ca bhartari
na saṃviśāmi nāśnāmi sadā karma kareṣv api
24 kṣetrād vanād vā grāmād vā bhartāraṃ gṛham āgatam
pratyutthāyābhinandāmi āsanenodakena ca
25 pramṛṣṭa bhāṇḍā mṛṣṭānnā kāle bhojanadāyinī
saṃyatā guptadhānyā ca susaṃmṛṣṭa niveśanā
26 atiraskṛta saṃbhāṣā duḥstriyo nānusevatī
anukūlavatī nityaṃ bhavāmy analasā sadā
27 anarme cāpi hasanaṃ dvāri sthānam abhīkṣṇaśaḥ
avaskare cirasthānaṃ niṣkuṭeṣu ca varjaye
28 atihāsātiroṣau ca krodhasthānaṃ ca varjaye
niratāhaṃ sadā satye bhartṝṇām upasenave
sarvathā bhartṛrahitaṃ na mameṣṭaṃ kathaṃ cana
29 yadā pravasate bhartā kuṭumbārthena kena cit
sumanovarṇakāpetā bhavāmi vratacāriṇī
30 yac ca bhartā na pibati yac ca bhartā na khādati
yac ca nāśnāti me bhartā sarvaṃ tad varjayāmy aham
31 yathopadeśaṃ niyatā vartamānā varāṅgane
svalaṃkṛtā suprayatā bhartuḥ priyahite ratā
32 ye ca dharmāḥ kuṭumbeṣu śvaśrvā me kathitāḥ purā
bhikṣā baliśrādham iti sthālī pākāś ca parvasu
mānyānāṃ mānasatkārā ye cānye viditā mayā
33 tān sarvān anuvartāmi divārātram atandritā
vinayān niyamāṃś cāpi sadā sarvātmanā śritā
34 mṛdūn sataḥ satyaśīlān satyadharmānupālinaḥ
āśīviṣān iva kruddhān patīn paricarāmy aham
35 patyāśrayo hi me dharmo mataḥ strīṇāṃ sanātanaḥ
sa devaḥ sāgatir nānyā tasya kā vipriyaṃ caret
36 ahaṃ patīn nātiśaye nātyaśne nātibhūṣaye
nāpi parivade śvaśrūṃ sarvadā pariyantritā
37 avadhānena subhage nityotthānatayaiva ca
bhartāro vaśagā mahyaṃ guruśuśrūṣaṇena ca
38 nityam āryām ahaṃ kuntīṃ vīrasūṃ satyavādinīm
svayaṃ paricarāmy ekā snānāc chādanabhojanaiḥ
39 naitām atiśaye jātu vastrabhūṣaṇa bhojanaiḥ
nāpi parivade cāhaṃ tāṃ pṛthāṃ pṛthivīsamām
40 aṣṭāv agre brāhmaṇānāṃ sahasrāṇi sma nityadā
bhuñjate rukmapātrīṣu yudhiṣṭhira niveśane
41 aṣṭāśīti sahasrāṇi snātakā gṛhamedhinaḥ
triṃśad dāsīka ekaiko yān bibharti yudhiṣṭhiraḥ
42 daśānyāni sahasrāṇi yeṣām annaṃ susaṃskṛtam
hriyate rukmapātrībhir yatīnām ūrdhvaretasām
43 tān sarvān agrahāreṇa brāhmaṇān brahmavādinaḥ
yathārhaṃ pūjayāmi sma pānāc chādanabhojanaiḥ
44 śataṃ dāsī sahasrāṇi kaunteyasya mahātmanaḥ
kambukeyūra dhāriṇyo niṣkakaṇṭhyo svalaṃkṛtāḥ
45 mahārhamālyābharaṇāḥ suvarṇāś candanokṣitāḥ
maṇīn hemaca bibhratyo nṛtyagītaviśāradāḥ
46 tāsāṃ nāma ca rūpaṃ ca bhojanāc chādanāni ca
sarvāsām eva vedāhaṃ karma caiva kṛtākṛtam
47 śataṃ dāsī sahasrāṇi kuntīputrasya dhīmataḥ
pātrī hastā divārātram atithīn bhojayanty uta
48 śatam aśvasahasrāṇi daśanāgāyutāni ca
yudhiṣṭhirasyānuyātram indraprastha nivāsinaḥ
49 etad āsīt tadā rājño yan mahīṃ paryapālayat
yeṣāṃ saṃkhyā vidhiṃ caiva pradiśāmi śṛṇomi ca
50 antaḥpurāṇāṃ sarveṣāṃ bhṛtyānāṃ caiva sarvaśaḥ
ā gopālāvipālebhyaḥ sarvaṃ veda kṛtākṛtam
51 sarvaṃ rājñaḥ samudayam āyaṃ ca vyayam eva ca
ekāhaṃ vedmi kalyāṇi pāṇḍavānāṃ yaśasvinām
52 mayi sarvaṃ samāsajya kuṭumbaṃ bharatarṣabhāḥ
upāsana ratāḥ sarve ghaṭante sma śubhānane
53 tam ahaṃ bhāram āsaktam anādhṛṣyaṃ durātmabhiḥ
sukhaṃ sarvaṃ parityajya rātryahāni ghaṭāmi vai
54 adhṛṣyaṃ varuṇasyeva nidhipūrṇam ivodadhim
ekāhaṃ vedmi kośaṃ vai patīnāṃ dharmacāriṇām
55 aniśāyāṃ niśāyāṃ ca sahāyāḥ kṣutpipāsayoḥ
ārādhayantyāḥ kauravyāṃs tulyā rātrir aho ca me
56 prathamaṃ pratibudhyāmi caramaṃ saṃviśāmi ca
nityakālam ahaṃ satye etat saṃvananaṃ mama
57 etaj jānāmy ahaṃ kartuṃ bhartṛsaṃvananaṃ mahat
asat strīṇāṃ samācāraṃ nāhaṃ kuryāṃ na kāmaye
58 tac chrutvā dharmasahitaṃ vyāhṛtaṃ kṛṣṇayā tadā
uvāca satyā satkṛtya pāñcālīṃ dharmacāriṇīm
59 abhipannāsmi pāñcāli yājñaseni kṣamasva me
kāmakāraḥ sakhīnāṃ hi sopahāsaṃ prabhāṣitum
Next: Chapter 223
Book 3
Chapter 223
https://sacred-texts.com/hin/mbs/mbs03223.htm
1 [दरौ]
इमं तु ते मार्गम अपेतदॊषं; वक्ष्यामि चित्तग्रहणाय भर्तुः
यस्मिन यथावत सखिवर्तमाना; भर्तारम आच्छेत्स्यसि कामिनीभ्यः
2 नैतादृशं दैवतम अस्ति सत्ये; सर्वेषु लॊकेषु सदैवतेषु
यथा पतिस तस्य हि सर्वकामा; लभ्याः परसादे कुपितश च हन्यात
3 तस्माद अपत्यं विविधाश च भॊगाः; शय्यासनान्य अद्भुतदर्शनानि
वस्त्राणि माल्यानि तथैव गन्धाः; सवर्गश च लॊकॊ विषमा च कीर्तिः
4 सुखं सुखेनेह न जातु लभ्यं; दुःखेन साध्वी लभते सुखानि
सा कृष्णम आराधय सौहृदेन; परेम्णा च नित्यं परतिकर्मणा च
5 तथाशनैश चारुभिर अग्र्यमाल्यैर; दाक्षिण्ययॊगैर विविधैश च गन्धैः
अस्याः परियॊ ऽसमीति यथा विदित्वा; तवाम एव संश्लिष्यति सर्वभावैः
6 शरुत्वा सवरं दवारगतस्य भर्तुः; परत्युत्थिता तिष्ठ गृहस्य मध्ये
दृष्ट्वा परविष्टं तवरितासनेन; पाद्येन चैव परतिपूजय तवम
7 संप्रेषितायाम अथ चैव दास्याम; उत्थाय सर्वं सवयम एव कुर्याः
जानातु कृष्णस तव भावम एतं; सर्वात्मना मां भजतीति सत्ये
8 तवत्संनिधे यत कथयेत पतिस ते; यद्य अप्य अगुह्यं परिरक्षितव्यम
का चित सपत्नी तव वासुदेवं; परत्यादिशेत तेन भवेद विरागः
9 परियांश च रक्तांश च हितांश च भर्तुस; तान भॊजयेथा विविधैर उपायैः
दवेष्यैर अपक्षैर अहितैश च तस्य; भिद्यस्व नित्यं कुहकॊद्धतैश च
10 मदं परमादं पुरुषेषु हित्वा; संयच्छ भावं परतिगृह्य मौनम
परद्युम्न साम्बाव अपि ते कुमारौ; नॊपासितव्यौ रहिते कदा चित
11 महाकुलीनाभिर अपापिकाभिः; सत्रीभिः सतीभिस तव सख्यम अस्तु
चण्डाश च शौण्डाश च महाशनाश च; चौराश च दुष्टाश चपलाश च वर्ज्याः
12 एतद यशस्यं भग वेदनं च; सवर्ग्यं तथा शत्रुनिबर्हणं च
महार्हमाल्याभरणाङ्गरागा; भर्तारम आराधय पुण्यगन्धा
1 [दरौ]
इमं तु ते मार्गम अपेतदॊषं; वक्ष्यामि चित्तग्रहणाय भर्तुः
यस्मिन यथावत सखिवर्तमाना; भर्तारम आच्छेत्स्यसि कामिनीभ्यः
2 नैतादृशं दैवतम अस्ति सत्ये; सर्वेषु लॊकेषु सदैवतेषु
यथा पतिस तस्य हि सर्वकामा; लभ्याः परसादे कुपितश च हन्यात
3 तस्माद अपत्यं विविधाश च भॊगाः; शय्यासनान्य अद्भुतदर्शनानि
वस्त्राणि माल्यानि तथैव गन्धाः; सवर्गश च लॊकॊ विषमा च कीर्तिः
4 सुखं सुखेनेह न जातु लभ्यं; दुःखेन साध्वी लभते सुखानि
सा कृष्णम आराधय सौहृदेन; परेम्णा च नित्यं परतिकर्मणा च
5 तथाशनैश चारुभिर अग्र्यमाल्यैर; दाक्षिण्ययॊगैर विविधैश च गन्धैः
अस्याः परियॊ ऽसमीति यथा विदित्वा; तवाम एव संश्लिष्यति सर्वभावैः
6 शरुत्वा सवरं दवारगतस्य भर्तुः; परत्युत्थिता तिष्ठ गृहस्य मध्ये
दृष्ट्वा परविष्टं तवरितासनेन; पाद्येन चैव परतिपूजय तवम
7 संप्रेषितायाम अथ चैव दास्याम; उत्थाय सर्वं सवयम एव कुर्याः
जानातु कृष्णस तव भावम एतं; सर्वात्मना मां भजतीति सत्ये
8 तवत्संनिधे यत कथयेत पतिस ते; यद्य अप्य अगुह्यं परिरक्षितव्यम
का चित सपत्नी तव वासुदेवं; परत्यादिशेत तेन भवेद विरागः
9 परियांश च रक्तांश च हितांश च भर्तुस; तान भॊजयेथा विविधैर उपायैः
दवेष्यैर अपक्षैर अहितैश च तस्य; भिद्यस्व नित्यं कुहकॊद्धतैश च
10 मदं परमादं पुरुषेषु हित्वा; संयच्छ भावं परतिगृह्य मौनम
परद्युम्न साम्बाव अपि ते कुमारौ; नॊपासितव्यौ रहिते कदा चित
11 महाकुलीनाभिर अपापिकाभिः; सत्रीभिः सतीभिस तव सख्यम अस्तु
चण्डाश च शौण्डाश च महाशनाश च; चौराश च दुष्टाश चपलाश च वर्ज्याः
12 एतद यशस्यं भग वेदनं च; सवर्ग्यं तथा शत्रुनिबर्हणं च
महार्हमाल्याभरणाङ्गरागा; भर्तारम आराधय पुण्यगन्धा
1 [drau]
imaṃ tu te mārgam apetadoṣaṃ; vakṣyāmi cittagrahaṇāya bhartuḥ
yasmin yathāvat sakhivartamānā; bhartāram ācchetsyasi kāminībhyaḥ
2 naitādṛśaṃ daivatam asti satye; sarveṣu lokeṣu sadaivateṣu
yathā patis tasya hi sarvakāmā; labhyāḥ prasāde kupitaś ca hanyāt
3 tasmād apatyaṃ vividhāś ca bhogāḥ; śayyāsanāny adbhutadarśanāni
vastrāṇi mālyāni tathaiva gandhāḥ; svargaś ca loko viṣamā ca kīrtiḥ
4 sukhaṃ sukheneha na jātu labhyaṃ; duḥkhena sādhvī labhate sukhāni
sā kṛṣṇam ārādhaya sauhṛdena; premṇā ca nityaṃ pratikarmaṇā ca
5 tathāśanaiś cārubhir agryamālyair; dākṣiṇyayogair vividhaiś ca gandhaiḥ
asyāḥ priyo ‘smīti yathā viditvā; tvām eva saṃśliṣyati sarvabhāvaiḥ
6 śrutvā svaraṃ dvāragatasya bhartuḥ; pratyutthitā tiṣṭha gṛhasya madhye
dṛṣṭvā praviṣṭaṃ tvaritāsanena; pādyena caiva pratipūjaya tvam
7 saṃpreṣitāyām atha caiva dāsyām; utthāya sarvaṃ svayam eva kuryāḥ
jānātu kṛṣṇas tava bhāvam etaṃ; sarvātmanā māṃ bhajatīti satye
8 tvatsaṃnidhe yat kathayet patis te; yady apy aguhyaṃ parirakṣitavyam
kā cit sapatnī tava vāsudevaṃ; pratyādiśet tena bhaved virāgaḥ
9 priyāṃś ca raktāṃś ca hitāṃś ca bhartus; tān bhojayethā vividhair upāyaiḥ
dveṣyair apakṣair ahitaiś ca tasya; bhidyasva nityaṃ kuhakoddhataiś ca
10 madaṃ pramādaṃ puruṣeṣu hitvā; saṃyaccha bhāvaṃ pratigṛhya maunam
pradyumna sāmbāv api te kumārau; nopāsitavyau rahite kadā cit
11 mahākulīnābhir apāpikābhiḥ; strībhiḥ satībhis tava sakhyam astu
caṇḍāś ca śauṇḍāś ca mahāśanāś ca; caurāś ca duṣṭāś capalāś ca varjyāḥ
12 etad yaśasyaṃ bhaga vedanaṃ ca; svargyaṃ tathā śatrunibarhaṇaṃ ca
mahārhamālyābharaṇāṅgarāgā; bhartāram ārādhaya puṇyagandhā
Book 3
Chapter 224
https://sacred-texts.com/hin/mbs/mbs03224.htm
1 [वै]
मार्कण्डेयाधिभिर विप्रैः पाण्डवैश च महात्मभिः
कथाभिर अनुकूलाभिः सहासित्वा जनार्दनः
2 ततस तैः संविदं कृत्वा यथावन मधुसूदनः
आरुरुक्षू रथं सत्याम आह्वयाम आस केशवः
3 सत्यभामा ततस तत्र सवजित्वा दरुपदात्मजाम
उवाच वचनं हृद्यं यथा भावसमाहितम
4 कृष्णे मा भूत तवॊत्कण्ठा मा वयथा मा परजागरः
भर्तृभिर देवसंकाशैर जितां पराप्स्यसि मेदिनीम
5 न हय एवं शीलसंपन्ना नैवं पूजित लक्षणाः
पराप्नुवन्ति चिरं कलेशं यथा तवम असितेक्षणे
6 अवश्यं च तवया भूमिर इयं निहतकण्टका
भर्तृभिः सह भॊक्तव्या निर्द्वन्द्वेति शरुतं मया
7 धार्तराष्ट्र वधं कृत्वा वौराणि परतियात्य च
युधिष्ठिरस्थां पृथिवीं दरष्टासि दरुपदात्मजे
8 यास ताः परव्राजमानां तवां पराहसन दर्पमॊहिताः
ताः कषिप्रं हतसंकल्पा दरक्ष्यसि तवं कुरु सत्रियः
9 तव दुःखॊपपन्नाया यैर आचरितम अप्रियम
विद्धि संप्रस्थितान सर्वांस तान कृष्णे यमसादनम
10 पुत्रस ते परतिविन्ध्यश च सुत सॊमस तथा विभुः
शरुतकर्मार्जुनिश चैव शतानीकश च नाकुलिः
सहदेवाच च यॊ जातः शरुतसेनस तवात्मजः
11 सर्वे कुशलिनॊ वीराः कृतास्त्राश च सुतास तव
अभिमन्युर इव परीता दवारवत्यां रता भृशम
12 तवम इवैषां सुभद्राच परीत्या सर्वात्मना सथिता
परीयते भावनिर्द्वन्द्वा तेभ्यश च विगतज्वरा
13 भेजे सर्वात्मना चैव परद्युम्न जननी तथा
भानुप्रभृतिभिश चैनान विशिनष्टि च केशवः
14 भॊजनाच छादने चैषां नित्यं मे शवशुरः सथितः
रामप्रभृतयः सर्वे भजन्त्य अन्धकवृष्णयः
तुल्यॊ हि परणयस तेषां परद्युम्नस्य च भामिनि
15 एवमादि परियं परीत्या हृद्यम उक्त्वा मनॊऽनुगम
गमनाय मनॊ चक्रे वासुदेव रथं परति
16 तां कृष्णां कृष्ण महिषी चकाराभिप्रदक्षिणम
आरुरॊह रथं शौरेः सत्यभामा च भामिनी
17 समयित्वा तु यदुश्रेष्ठॊ दरौपदीं परिसान्त्व्य च
उपावर्त्य ततः शीघ्रैर हयैः परायात परंतपः
1 [vai]
mārkaṇḍeyādhibhir vipraiḥ pāṇḍavaiś ca mahātmabhiḥ
kathābhir anukūlābhiḥ sahāsitvā janārdanaḥ
2 tatas taiḥ saṃvidaṃ kṛtvā yathāvan madhusūdanaḥ
ārurukṣū rathaṃ satyām āhvayām āsa keśavaḥ
3 satyabhāmā tatas tatra svajitvā drupadātmajām
uvāca vacanaṃ hṛdyaṃ yathā bhāvasamāhitam
4 kṛṣṇe mā bhūt tavotkaṇṭhā mā vyathā mā prajāgaraḥ
bhartṛbhir devasaṃkāśair jitāṃ prāpsyasi medinīm
5 na hy evaṃ śīlasaṃpannā naivaṃ pūjita lakṣaṇāḥ
prāpnuvanti ciraṃ kleśaṃ yathā tvam asitekṣaṇe
6 avaśyaṃ ca tvayā bhūmir iyaṃ nihatakaṇṭakā
bhartṛbhiḥ saha bhoktavyā nirdvandveti śrutaṃ mayā
7 dhārtarāṣṭra vadhaṃ kṛtvā vaurāṇi pratiyātya ca
yudhiṣṭhirasthāṃ pṛthivīṃ draṣṭāsi drupadātmaje
8 yās tāḥ pravrājamānāṃ tvāṃ prāhasan darpamohitāḥ
tāḥ kṣipraṃ hatasaṃkalpā drakṣyasi tvaṃ kuru striyaḥ
9 tava duḥkhopapannāyā yair ācaritam apriyam
viddhi saṃprasthitān sarvāṃs tān kṛṣṇe yamasādanam
10 putras te prativindhyaś ca suta somas tathā vibhuḥ
śrutakarmārjuniś caiva śatānīkaś ca nākuliḥ
sahadevāc ca yo jātaḥ śrutasenas tavātmajaḥ
11 sarve kuśalino vīrāḥ kṛtāstrāś ca sutās tava
abhimanyur iva prītā dvāravatyāṃ ratā bhṛśam
12 tvam ivaiṣāṃ subhadrāca prītyā sarvātmanā sthitā
prīyate bhāvanirdvandvā tebhyaś ca vigatajvarā
13 bheje sarvātmanā caiva pradyumna jananī tathā
bhānuprabhṛtibhiś cainān viśinaṣṭi ca keśavaḥ
14 bhojanāc chādane caiṣāṃ nityaṃ me śvaśuraḥ sthitaḥ
rāmaprabhṛtayaḥ sarve bhajanty andhakavṛṣṇayaḥ
tulyo hi praṇayas teṣāṃ pradyumnasya ca bhāmini
15 evamādi priyaṃ prītyā hṛdyam uktvā mano’nugam
gamanāya mano cakre vāsudeva rathaṃ prati
16 tāṃ kṛṣṇāṃ kṛṣṇa mahiṣī cakārābhipradakṣiṇam
āruroha rathaṃ śaureḥ satyabhāmā ca bhāminī
17 smayitvā tu yaduśreṣṭho draupadīṃ parisāntvya ca
upāvartya tataḥ śīghrair hayaiḥ prāyāt paraṃtapaḥ
ALTERNATE Texts
https://sanskritdocuments.org/mirrors/mahabharata/unic/mbh03_sa.html
AL